MEDYA SUSARSA, HERKES SUSAR!

Canlı Yayın

Nihayet programın yapılacağı mekâna ulaştık. Ancak bu kez de park yeri bulmakta zorlandığımız için programa geç kalmıştık. İçeri girdiğimizde görevliler, üzgün bir ifadeyle salonda yer kalmadığını söylediler. O an kısa bir duraksama yaşadık. Ardından, uzaktan geldiğimizi ve bu programı mutlaka canlı izlemek istediğimizi dile getirdik. Birkaç dakika bekledikten sonra, kapılar yeniden aralandı ve salona girmeyi başardık. Bu küçük mücadele bile, orada bulunma isteğimizin ne kadar güçlü olduğunu gösteriyordu.

Programı, deneyimli gazeteciler Erkam Tufan Aytav ve Mehmet Şahin sunuyordu. Onlara genç sunucu adayları yardımcı oluyordu. Programa ayrıca Tarık Toros, Cevheri Güven, Nedim Hazar, Abdullah Abdulkadiroğlu, Turan Bozkurt ve Ahmet Daştan gibi mesleğinin bedelini ödemiş, kıdemli gazeteciler de katılmıştı.

Salonda boş yer yoktu. Katılımcılar, söylenen her sözü dikkatle dinliyor, her cümlede ortak bir duyguda buluşuyordu. Özellikle medyanın ağır sansür altında tutulduğu, hakikatin sistemli biçimde susturulduğu bir dönemde, bu buluşma yalnızca bir program değil; bağımsız medyanın hâlâ ayakta olduğunun güçlü bir ilanıydı. O salonda hissedilen şey, umutla harmanlanmış bir dirençti. Susturulmak istenenlerin hâlâ konuşabildiğini görmek, hepimize cesaret veriyordu.

Özgür Medya

Programda, Türkiye’de gazeteciliğin sistemli bir biçimde tasfiye edildiği ve iktidarın kontrolündeki havuz medyasının artık toplumun büyük bir kesiminde inandırıcılığını yitirdiği dile getirildi. Hakikatin yerini propaganda dilinin aldığı bu ortamda, yurt dışından yayın yapan bağımsız gazetecilerin ve özgür medyanın yaklaşık 40 milyonluk bir kitleye ulaştığı vurgulandı. Bu rakam, susturulmak istenen seslerin aslında ne kadar geniş bir yankı bulduğunu gözler önüne seriyordu.

Gazeteci Tarık Toros’un geçmişte İpek Medya’nın kapatılma sürecine dair anlattıkları ise salonda derin bir sessizlik yarattı. Çünkü bugün yaşanan ağır sansür ortamının, o günlerdeki hukuksuz baskınlarla, zorla el koymalarla ve planlı itibar suikastleriyle başladığı bir kez daha hatırlatıldı. Havuz medyası, Türkiye’de attığı manşetlerle Hizmet Hareketi’ni “Bunlar CIA ajanı” iftiralarını atarken; yurt dışına dönük yayınlarında ise “Bunlar İslam devleti kurmak istiyorlar.” başlıklarıyla hedef almıştı. Bu durum bizlere; «Aşağı tükürsen sakal, yukarı tükürsen bıyık!» sözünü hatırlatmaktadır.

Programda ayrıca, Türkiye’de tenkile ve zulme maruz bırakılmış; ağır baskıların gölgesinde hastalanarak hayata veda etmiş gazeteciler de anıldı. İsimleri tek tek zikredilen bu gazetecilere karşı, salonda hüzünle karışık bir saygı hissi hâkimdi. Onlar susturulmak istenmişti ama geride bıraktıkları hakikat mücadelesi hâlâ yaşıyordu. Bu hatırlatma, özgür medyanın yalnızca bir yayın faaliyeti değil; aynı zamanda bir vicdan ve hafıza meselesi olduğunu bir kez daha gösterdi.

Genç Gazetecilerin Yetiştirilmesi

Programın en umut veren bölümlerinden birinde, gazeteci Erkam Tufan Aytav, geleceğin gazetecilerinden söz etti. Yalnızca bugünü değil, yarını da inşa etme sorumluluğuyla hareket ettiklerini vurgulayarak; İngilizce, Almanca ve Fransızcayı ana dili hâkimiyetinde kullanabilen, dünyaya kendi penceresinden seslenebilen genç gazeteciler yetiştirmek için büyük bir emek verdiklerini dile getirdi.

Bu çabanın, sadece bir meslek eğitimi olmadığını amaçlarının; baskı karşısında susmayan, hakikatten taviz vermeyen, sınırları aşan bir medya dili oluşturmak olduğunu ifade etti. Gün gelecek, bugün verilen bu emeklerin meyvesini vereceğini; bayrağın bu genç ellere devredileceğini söyledi. Ve o gün geldiğinde, hakikatin sesinin artık daha gür, daha evrensel ve daha güçlü yankılanacağını müjdeledi.

Sosyal Medya

Programda, sosyal medya paylaşımlarının taşıdığı öneme özellikle dikkat çekildi. Geleneksel medyanın sustuğu, görmezden geldiği ya da çarpıttığı pek çok mağduriyetin, sosyal medya sayesinde görünür hâle geldiği vurgulandı. Özellikle hamile ve hasta tutuklular ile bebekli annelerin yaşadığı mağduriyetlerin duyurulmasında, bu mecranın hayati bir görev üstlendiği ifade edildi.

Konuşmalarda, kimi zaman atılan tek bir tweetin, karanlıkta unutulmaya terk edilmiş bir mazlum için umut kapısı aralayabildiğine dikkat çekildi. Bir paylaşım, bir etiket, bir tweet; bir annenin çocuğuna kavuşmasına, bir bebeğin demir parmaklıklar ardında büyümekten kurtulmasına vesile olabiliyordu.

Bu yönüyle sosyal medya, yalnızca bir iletişim aracı değil; sessizlerin sesi, görülmeyenlerin aynası ve adalet arayışının en hızlı nefesi hâline gelmişti. Programda paylaşılan bu örnekler, hakikatin bazen büyük manşetlerle değil; samimi ve cesur bir cümleyle dünyaya yayılabildiğini bir kez daha hatırlattı.

Basın Özgürlüğü ve IJA

Programa Avusturya’dan katılan Kamusal Alanlar ve Eşitsizlik Araştırmaları Bölüm Başkanı Prof. Dr. Hanan Badr’ın yaptığı açıklamalar salonda derin bir yankı uyandırdı. Sürgün gazeteciliğini artık istisnai bir kader olarak değil, küresel kamusal alanın kalıcı ve kaçınılmaz bir gerçeği olarak ele aldığını belirtti. 2019’dan bu yana bu alanda yürüttüğü araştırmaların, dünya genelinde basın özgürlüğünün nasıl hızla gerilediğini tüm çıplaklığıyla ortaya koyduğunu ifade etti. Bugün bu salonda, daha önce akademik çalışmaları kapsamında görüştüğü bazı sürgün gazetecilerle yeniden bir arada olmanın kendisi için yalnızca mesleki değil, insani olarak da çok anlamlı olduğunu dile getirdi.

Türkiye başta olmak üzere Rusya, Afganistan ve Suriye gibi ülkelerden gelen çok sayıda sürgün gazetecinin varlığı, son on yılda basın özgürlüğünün ne denli ağır biçimde ihlal edildiğinin somut bir göstergesiydi. Gazetecilerin yalnızca işlerini yaptıkları, gerçeğin peşinden gittikleri için baskıya uğradıklarını vurgulayan konuşmacı, bu durumu şu çarpıcı benzetmeyle ifade etti:
“Bir avukatın savunma yaptığı ya da bir öğretmenin ders anlattığı için cezalandırıldığını düşünmek ne kadar absürtse, gazetecilerin yazdıkları için hedef alınması da o kadar kabul edilemez.”

Kamusal Alanlar ve Eşitsizlik Araştırmaları Bölüm Başkanı Prof. Dr. Hanan Badr

Birçok gazeteci, mesleki ve ahlaki bütünlüğünü koruyabilmek; en önemlisi de sesini kaybetmemek için ülkesini terk etmek zorunda kalıyor. Ancak herkes için sürgün bir seçenek değil. Aile bağları, maddi imkânsızlıklar ve giderek sertleşen sınır rejimleri, pek çok gazeteciyi baskının tam ortasında çaresizce bırakıyor.

Sürgüne gidenlerin büyük çoğunluğu, aslında ülkelerini terk etmek istememiştir. Çünkü bir gazetecinin en büyük sermayesi; dili, okuru ve yıllar içinde emekle kurduğu kaynak ağıdır. Sürgünle birlikte tüm bunlar bir anda geride kalır ve hayat yeniden, sıfırdan başlar. Bu noktada Almanya’nın, özellikle Türk gazeteciler için önemli bir ev sahibi ülke hâline geldiğine dikkat çekti.

Konuşmanın bu bölümünde, özellikle Uluslararası Gazeteciler Birliği (IJA) gibi yapıların rolü üzerinde duruldu. Bu tür kurumların, güven ve dayanışma ağlarını inşa ederek demokratik kamusal alanın ayakta kalmasına büyük bir katkı sunduğu ifade edildi. Hiçbir rejimin bu gazetecilerin sesini tamamen susturamayacağına dikkat çekildi.

Sözlerini umut dolu ama kararlı bir tonla tamamlayan genç gazeteci, bağımsız ve dirençli gazeteciliği ayakta tutmanın; iktidarı hesap verebilir ve görünür kılmanın ortak bir sorumluluk olduğunu vurguladı. Ve ekledi: “IJA gibi yapılar, bu mücadelenin yalnızca bir parçası değil; vazgeçilmez bir omurgasıdır.”

Tenkil Müzesi

Tenkil Müzesi’nin kuruluş hikâyesini Murat Akça Bey anlattı. Yaklaşık on yılı aşkın süredir devam eden ağır bir sürecin içinden geçildiğini vurgulayan Akça, Tenkil Müzesi’nin kuruluşundan bu yana yönetimde yer aldığını söyledi. Bu yolculuk sırasında, yaşanan pek çok acının ve adaletsizliğin zamanla unutulma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığını fark ettiklerini dile getirdi. İşte tam da bu yüzden, yaşananları kayıt altına alan tüm gazetecilere özellikle teşekkür etti. Uzmanların da kendilerine sürekli olarak “hafızayı canlı tutmanın” hayati önemini hatırlattığını, gençlerin yönetime dâhil olmasının ise yarına dair umutlarını güçlendirdiğini sözlerine ekledi.

Bu binada Tenkil Müzesi’ni sergilediklerini belirten Akça, sabah saat 10.00’dan itibaren binin üzerinde ziyaretçiyi, dünyanın dört bir yanından gelen insanları ağırladıklarını söyledi. Gönüllülerin üç farklı dilde eserlerin hikâyelerini anlattığını ifade ederken, bunun yalnızca bir sergi değil; evrensel bir vicdan çağrısı olduğunu vurguladı. Daha önce Avrupa Parlamentosu’nda ve Frankfurt’taki eski Gestapo Hapishanesi’nde sergiler açtıklarını hatırlatarak, bugün gelinen noktanın uzun ve meşakkatli bir yolculuğun sonucu olduğunu dile getirdi.

Tenkil Müzesi’nin hikâyesinin, 2013’te başlayan ve 2015’ten sonra giderek derinleşen bir sürecin hikâyesi olduğunu belirten Akça, o günlerin karanlığını şu sözlerle anlattı: «Otomatik silahlarla okulların basıldığı, insanların açıkça hedef alındığı bir dönemden geçtik.» Müzenin son envanterlerinden birinin, 72 yaşında, Alzheimer hastasıyken cezaevinde tedavi edilmeden hayatını kaybeden İbrahim Güngör’e ait olduğunu söylediğinde salonda derin bir sessizlik oluştu. 15 Temmuz 2016’dan sonra sürecin çok ağırlaştığını; cezaevi ölümleri, işkenceler, intiharlar ve onarılması güç travmaların yaşandığını ifade etti.

Tüm bu acıların unutulmaması için, cesur insanların Anadolu’yu karış karış dolaşarak hatıraları topladığını anlatan Akça, bugün müzede 873 emanetin bulunduğunu belirtti. Ayrıca Tenkil Anı Merkezi’nde, bu süreçte hayatını kaybeden 847 kişinin hikâyesinin yer aldığını söyledi. Bu merkezin, yalnızca bir anma alanı değil; aynı zamanda hukuki ve akademik çalışmalar için de son derece önemli bir kaynak sunduğunu vurguladı.

Konuşmasının sonunda, şu anda üzerinde çalışılan üç temel projeyi paylaştı.
Birincisi, Frankfurt’ta kalıcı bir Tenkil Müzesi kurmak. Uzun süredir bu hedef için çabaladıklarını ve bu yolda herkesin duasına ihtiyaç duyduklarını ifade etti.

İkincisi, dijital bir anma merkezi oluşturarak bu hafızayı tüm dünyaya açmak; işkenceyi belgeleyerek Türkiye ve Avrupa’da hukuki bir zemin oluşturmak. “Bugün kayıt altına almazsak, yarın bunu yapamayız.» sözleriyle zamanın ne kadar kritik olduğunu hatırlattı.

Üçüncü proje ise danışmanları Orizontes anısına Washington’da bir sergi açmak. Bu hedefi gelecek yıl hayata geçirmeyi planladıklarını söyledi.

Sözlerini, bu emaneti devralacak, taşıyacak ve büyütecek cesur insanlara ihtiyaç olduğunu vurgulayarak tamamladı. Ardından salona dönerek, bu hafızayı sahiplenip yalnız bırakmayan herkese içten bir teşekkür sundu.

Tutunanların Hikâyesi

Bu bölümde, Türkiye’de tüm mal varlıklarına el konulan, türlü iftiralarla yurtlarından koparılmak zorunda bırakılan çilekeş insanların; sürgünün soğukluğunda yeniden hayata tutunma mücadelesi anlatıldı. Her biri ardında yarım kalmış hayatlar ve hatıralar bırakarak yola çıkan bu insanlar, gittikleri diyarlarda umudu yeniden inşa etmeyi başardılar.

Projeyi hayata geçiren gazeteci Ahmet Daştan, Tutunanların Hikâyesinin büyük bir ilgiyle izlendiğini; anlatılan her bir hayatın, benzer acıları yaşayan pek çok mağdur için bir umut kapısı araladığını ifade etti. Çünkü bu hikâyeler, yalnızca yaşanmış acıların kaydı değil; aynı zamanda insan iradesinin, sabrın ve yeniden başlama cesaretinin canlı birer tanıklığıydı.

Anadolu’nun bağrından koparılan bu insanlar, yabancı coğrafyalarda sıfırdan bir hayat kurarken; kırılmadıklarını, teslim olmadıklarını gösterdiler. Dilini bilmedikleri sokaklarda, tanımadıkları yüzlerin arasında; kimi zaman bir meslekle, kimi zaman bir tebessümle, kimi zaman da inanç ve dayanışmayla yeniden neşvü nema buldular.

Kaybetmedik, Çünkü Vazgeçmedik!

Program, sanatçı Metin Haboğlu’nun seslendirdiği “Daha Gidecek Yolumuz Çok Var” şarkısıyla bambaşka bir renge büründü. Şarkının her notası, salonda bulunanların yüreğine umut ve direniş duygusu olarak işlendi. Sanki sözler, yalnızca bir ezgi değil; yaşanan onca acıya rağmen ayakta kalmanın ve yürümeye devam etmenin ortak bir yeminine dönüşmüştü.

Gecenin hafızalara kazınan en güçlü cümlesi ise şu sloganla yankılandı: “Kaybetmedik, çünkü vazgeçmedik!” Bu söz, yalnızca o akşamın değil; yıllardır süren bir mücadelenin, sabrın ve inancın özeti gibiydi.

Program, sunucu Kemal Gülen’in ABD’den çeşitli aktivistlerle gerçekleştirdiği canlı bağlantılar ve hedeflenen bağış miktarına dair paylaşılan bilgilerle sona erdi. Ancak salonu dolduran duygu, bitiş anonsuyla birlikte dağılmadı.

Programın ardından, uzun yıllar boyunca birbirini göremeyen eski dostlar bir araya geldiler; hasret giderdiler ve anılarını tazelediler. Kimi gözlerde sevinç, kimilerinde hüzün vardı ama herkesin yüzünde ortak bir ifade hâkimdi: umut.

Katılımcılar, bu anlamlı geceden yalnızca bir program izlemiş olarak değil; yeniden güçlenmiş, yeniden inanmış ve birbirine daha sıkı tutunmuş olarak ayrıldılar. Çünkü gerçekten de kaybetmemişlerdi. Vazgeçmediklerine göre, yol hâlâ açıktı.

Sezgin Akçay
8 Şubat 2026
Frankfurt